"ننویسید، نگوئید، کذب است، این موضوع بوده اما اینگونه نبوده و ..." .
این جملات آشنا را پس از انتشار هر گزارش یا خبری در مورد آسیب های موجود در اجتماع به تکرار شنیده ایم .گروه ها و دسته های مختلف سیاسی در این موارد تحلیل های خود را ارائه می کنند و احیانا ، بهره برداری خود را . و این رسانه ها را برای برخورد با مشکلات موجود و یافتن راهکار برای رفع آن با مانع مواجه می کند زیرا هنوز به درستی نمی دانند خط قرمز ها کجاست و تا کدام نقطه می توانند گام بگذارند و چه نقطه ای تشویش اذهان ، بزرگ نمایی و سیاه نمایی محسوب می شود. اما با همه اینها ،به شهادت جامعه شناسان و آسیب شناسان اجتماعی و مردمی که صبح تا شام با مسائل مختلف روبرویند و حتی خود مسئولانی که جسته و گریخته و به طور متناقض آمار و اطلاعاتی ارائه می دهند ،آسیب های اجتماعی جامعه ما به دلایل متعدد که بسیاری از آنها ریشه در زمانی بسیار دور دارند و ندانم کاری ها و از سویی دیگر شرایط خاص جامعه در حال گذار ،روند افزایشی خود را طی می کند و سکوت و پنهان کاری به نظر می رسد در این مورد چندان کارگشا نباشد.
محمد شریف وکیل و معلم حقوق موضوع سیاه نمایی در رسانه ها و مطبوعات را چنین بررسی می کند :"در روابط بین حکومت و جامعه یک اصل بسیار بسیار تعیین کننده تحت عنوان اصل اعتماد متقابل وجود دارد.در صورتی که بین حکومت و جامعه رابطه مبتنی بر اعتماد متقابل وجود داشته باشد ، حکومت از یک پشتوانه قوی و مردمی برخوردار خواهد شد که به اتکای این پشتوانه می تواند با هر مشکلی مقابله کند.اما در صورتی که این اعتماد متقابل به تعبیر جان استوارت میل به وحشت متقابل تبدیل شود، به این معنا که مردم همواره در وحشت باشند که حکومت با آنها روراست نیست و حکومت هم در وحشت باشد که مردم از آن پشتیبانی لازم را به عمل نمی آورد تمام راهکارها به نتیجه مورد نظر ختم نخواهد شد".
پدیده آسیب های اجتماعی موضوع فراموش شده ای است که د ر کشور ما تاکنون نه از جانب حکومت بدان پرداخته شده است و نه رسانه ها و مطبوعات به طور جدی بدان پرداخته اند.اما واقعیت این است که همین سرپوش گذاری بر روی این گونه موارد در جامعه باعث رشد فزاینده آسیب ها در جامعه شده است.
شریف با بررسی اعتماد متقابل بین حکومت و مردم تاکید می کند:"یکی از شرایط اصلی اعتماد متقابل این است که مردم مطمئن باشند حکومت تمامی مشکلات،نقاط ضعف و مصیبت ها را آن چنان که هست با آنها درمیان خواهد گذاشت و بیان آسیب های اجتماعی یکی از مصادیق ایجاد این اعتماد متقابل است".
به واقع بی انصافی است متهم کردن دلسوزانی که با بیان مشکلات و معضلات جامعه خواستار حل این مشکلات هستند.سیاه نمائی مصداق و عنوان جالبی برای اینها نیست و راهکارها را باید در جایی دیگر جستجو کرد.
شریف در ادامه می افزاید:" توصیف پرداخت به آسیب های اجتماعی به سیاه نمائی یعنی از بین بردن اعتماد متقابل بین حکومت و مردم .اگر این اعتماد به وجود بیاید به طور یقین هر حکومتی به شکل مطلوب قادر خواهد شد با مشکلات مقابله کند. کسانی که بیان نارسائی ها را به سیاه نمائی توصیف می کنند در پی دامن زدن به وحشت متقابل هستند نه به اعتماد متقابل".
وی در مورد پرداخت اختصاصی به بحث آسیب های اجتماعی می گوید:"هر اقدامی که در راستای اشاعه اعتماد متقابل انجام گیرد اقدام مثبتی است و حرکت در این راه یقینا به یک حد یقف خواهد رسید در حالی که نارضایتی مردم همواره در حال اوج گرفتن خواهد بود.برای این اوج گیری حدی متصور نیست اما برای بی اثر شدن و پاک کردن صورت مساله تحت عنوان سیاه نمائی یک محدوده ای وجود د ارد که بعد از آن دیگر سکوت د رمورد نارسائی ها چاره کار نخواهد بود" .
منصور رحم دل آسیب شناس اجتماعی معتقد است که بحث آسیب های اجتماعی بدون ارائه آمار بی نتیجه است.
ارائه آمار در ایران با مشکلات عدیده ای مواجه است .در مورد آسیب های اجتماعی هیچ آماری در اختیارخبرنگاران قرار نمی گیرد.حال یا آماری وجود ندارد یا از ارائه آن جلوگیری می شود که درهر دو صورت جای تامل فراوان دارد.نبود آمار در یک کشور حاکی از نابسامانی سیستم اداری و نظارتی است و عدم ارائه آمار سرپوش گذاشتن بر نارسائی ها است.
رحم دل با برشمردن اهمیت آمار و ارقام می گوید: "برای بحث آسیب های اجتماعی می بایستی آمار و ارقام ارائه شود تا عمق بحران نشان داده شود.آنهایی که بحث آسیب های اجتماعی را مطرح می کنند بایستی آمار ارائه کنند و اگر آمار و ارقام غیر واقعی ارائه شود بحث سیاه نمائی پیش می آید".
وی با اشاره به وجود آسیب های اجتماعی در ایران تصریح می کند:" آسیب های اجتماعی واقعیتی است که د رجامعه ما وجود دارد و ما این موضوع را هر روز به صورت علنی در جامعه با چشمان خود می بینیم.هر کس مدعی باشد پرداخت به آسیب های اجتماعی سیاه نمایی است در واقع می خواهد بگوید که روز،شب است.اصل قضیه را که نمی شود منکر شد ".
این آسیب شناس با انتقاد از آنهایی که اخبار مربوط به آسیب های اجتماعی را سیاه نمائی قلمداد می کنند،می گوید: " آقایانی که ادعا می کنند این بحث ها سیاه نمائی است بهتر است برای اثبات ادعای خودشان با آمار و ارقام صحبت کنند.آنها یی که مدعی سیاه نمایی می شوند در راس کارند و چون این نوع بحث ها در جامعه ایجاد دلزدگی،اضطراب و تشویش می کند،می خواهند بهره برداری سیاسی کنند و این بحث ها مظاهر جامعه بد است .در حالی که اینگونه نیست. واقعیت هایی در جامعه ما وجود دارد که نمی توان آنها را انکار کرد. به عنوان مثال میزان فحشا، اعتیاد دختران فراری یا اعمال منافی عفت برای قشرهای دیگر جامعه که شاید پسران هم جزو آنها باشند در جامعه ما زیاد است.اما مسئولان اکراه دارندکه به این مسائل جواب دهند و در صورت پرداخت به این گونه مسائل هم ادعای سیاه نمائی می کنند ".
علی مزروعی رئیس انجمن صنفی مطبوعات با برشمردن موارد قانون مطبوعات در مورد آزادی عمل می گوید:« درچارچوب قانون مطبوعات این آزادی وجود دارد که به بحث آسیب های اجتماعی پرداخته شود اما این که در عمل تا چه حد می توانند وارد این حوزه شوند بستگی به برداشت مدیر مسئول دارد و همچنین هنجارها و عرف اجتماعی هم در این میان نقش دارند".
وی در رابطه با ادعای برخی از افراد که می گویند پرداختن به بحث آسیب های اجتماعی نوعی سیاه نمائی محسوب می شود، معتقد است:"بایستی با یک نگاه علمی و کارشناسی وارد این مباحث شویم .نگاه علمی و کارشناسی متکی بر داده های صحیح اطلاعاتی است و واقعیت را بازنمایی می کند پس این دیگر نمی تواند سیاه نمایی باشد.البته اشکالی هم وجود دارد ؛گاهی آسیب های اجتماعی با جهت گیری ها و پیش داوری های خاصی مواجه می شود که طبعا بحث سیاه نمائی را ایجاد می کند".
وی در پایان می افزاید:"برخی مواقع ما شاهد ارائه آمار و ارقام غیر صحیحی حتی از طرف برخی مسئولین هستیم که این کار را برای گرفتن بودجه یا امکانات انجام می دهند و این هم کار نادرستی است .بحث در مورد آسیب های اجتماعی بایستی مبتنی بر تحقیق باشد".
بحث در مورد پدیده ای به نام آسیب های اجتماعی نه تنها سیاه نمائی محسوب نمی شود بلکه بحثی است در جهت رفع این معضلات اجتماعی .